Chính sách kế toán và thuế 2026: ba điểm doanh nghiệp nên rà soát trước kỳ quyết toán

Giai đoạn 2025–2026 có nhiều văn bản mới về kế toán và thuế có hiệu lực gần nhau. Theo quan sát của chúng tôi, doanh nghiệp không thiếu thông tin. Cái thiếu là thứ tự ưu tiên: điểm nào thay đổi cách làm việc hằng ngày, điểm nào chỉ cần nắm để theo dõi. Bài này chọn ba điểm có ảnh hưởng trực tiếp nhất đến sổ sách và kỳ quyết toán sắp tới.

Điểm 1: Thuế TNDN phụ thuộc vào quy mô doanh thu

Nghị định 320/2025/NĐ-CP (Điều 11) đặt mức thuế suất thấp hơn cho doanh nghiệp nhỏ: 15% khi doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng, và 17% khi doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng. Doanh thu để xét mức thuế suất là tổng doanh thu của kỳ tính thuế năm trước liền kề, gồm cả doanh thu tài chính và thu nhập khác (Điều 11 khoản 4). Nghị định 141/2026/NĐ-CP bổ sung quy định doanh nghiệp có tổng doanh thu năm trước liền kề từ 1 tỷ đồng trở xuống thuộc diện miễn thuế TNDN.

Điều này kéo theo một câu hỏi thực hành: số doanh thu trên báo cáo của kỳ trước có thật sự là con số cuối cùng của doanh nghiệp? Với doanh nghiệp sát ngưỡng 1 tỷ, 3 tỷ hoặc 50 tỷ, chênh lệch cách ghi nhận doanh thu giữa các kỳ, hoặc việc có tính hay không tính doanh thu tài chính và thu nhập khác, có thể làm đổi mức thuế. Kiểm tra lại cut-off doanh thu cuối kỳ trước khi chốt quyết toán là việc nên làm sớm.

Ngoài ra, Nghị quyết 43/2026/QH16 (có hiệu lực từ 24/08/2026) quy định giảm 30% số thuế TNDN phải nộp của kỳ tính thuế 2026 và 2027 cho doanh nghiệp có doanh thu hằng năm 2026 và 2027 không quá 10 tỷ đồng. Mức giảm tính trên số thuế còn phải nộp sau khi đã trừ ưu đãi, có loại trừ một số trường hợp như doanh nghiệp hình thành do chia, tách. Chính phủ sẽ quy định chi tiết, nên doanh nghiệp cần đọc điều kiện tại văn bản trước khi đưa vào dự toán thuế.

Điểm 2: Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng

Nghị định 320/2025/NĐ-CP (Điều 9 khoản 1 điểm c) quy định khoản chi có giá trị từ 5 triệu đồng mỗi lần trở lên cần có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì mới được tính vào chi phí được trừ. Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 (Điều 9 khoản 1 điểm c) đặt điều kiện chung về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt và giao Chính phủ quy định chi tiết. Quy định này áp dụng từ 15/12/2025 (Nghị định 320/2025/NĐ-CP, Điều 24 khoản 1 điểm b).

Trong thực tế, rủi ro không nằm ở các khoản lớn mà ở các khoản vừa phải, lặp lại: mua vật tư nhỏ, chi phí vận chuyển, chi phí thuê ngoài trả trực tiếp cho cá nhân. Một vài câu hỏi doanh nghiệp nên tự đặt ra:

• Quy trình chi tiền có chặn được khoản chi tiền mặt từ 5 triệu đồng ngay từ khâu duyệt chi không?
• Kế toán có báo cáo định kỳ các khoản chi tiền mặt gần ngưỡng này không?
• Hợp đồng và ủy nhiệm chi có lưu cùng bộ hồ sơ để truy xuất khi cần?

Đây là điểm kiểm soát nội bộ hơn là điểm kế toán thuần túy, và sửa quy trình thường rẻ hơn nhiều so với xử lý chi phí bị loại sau này.

Điểm 3: Hộ kinh doanh và ngưỡng 1 tỷ đồng

Nghị quyết 198/2025/QH15 (Điều 10 khoản 6) bỏ phương pháp khoán thuế đối với hộ kinh doanh từ 01/01/2026. Nghị định 68/2026/NĐ-CP hướng dẫn cách tính thuế mới, và Nghị định 141/2026/NĐ-CP nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân từ 500 triệu lên 1 tỷ đồng. Hộ kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỷ đồng phải dùng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế (Nghị định 68/2026/NĐ-CP, Điều 8 khoản 5, được sửa đổi bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP).

Với hộ kinh doanh sát ngưỡng, bài toán không chỉ là nộp thuế bao nhiêu mà là: sổ sách đã đủ để chứng minh doanh thu thực tế chưa, và khi doanh thu vượt ngưỡng thì có nên chuyển sang mô hình doanh nghiệp. Chúng tôi sẽ có bài riêng về chủ đề này.

Những điểm cần theo dõi thêm

Chế độ kế toán. Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026 (Điều 31 khoản 1). Doanh nghiệp siêu nhỏ cần đối chiếu thêm Thông tư 58/2026/TT-BTC (hiệu lực 01/07/2026) để xác định chế độ kế toán áp dụng cho mình.

Thuế thu nhập cá nhân. Mức giảm trừ gia cảnh mới (15,5 triệu đồng một tháng cho bản thân, 6,2 triệu đồng một tháng cho mỗi người phụ thuộc) áp dụng theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 cho kỳ tính thuế 2026. Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2026; riêng thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng biểu thuế lũy tiến 5 bậc từ kỳ tính thuế 2026. Quyết toán năm 2025 vẫn dùng mức giảm trừ cũ, nên bộ phận nhân sự và kế toán cần tách rõ hai kỳ.

Quản lý thuế. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định 252/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/07/2026. Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định các trường hợp tạm hoãn xuất cảnh liên quan đến nợ thuế, với điều kiện và ngưỡng khác nhau cho từng nhóm đối tượng. Chủ hộ, cá nhân kinh doanh, người đại diện hoặc chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp nên đọc trực tiếp văn bản để biết nhóm của mình.

Các nội dung còn là dự thảo. Một số đề xuất, chẳng hạn sửa đổi Luật Kế toán, đang ở giai đoạn lấy ý kiến và chưa phải căn cứ áp dụng. Doanh nghiệp nên chờ văn bản chính thức trước khi thay đổi quy trình.

Ba việc nên làm trước kỳ quyết toán

1. Xác định lại tổng doanh thu kỳ trước (gồm doanh thu tài chính và thu nhập khác) và so với các ngưỡng 1 tỷ, 3 tỷ, 10 tỷ, 50 tỷ.
2. Rà soát các khoản chi tiền mặt từ 5 triệu đồng trở lên phát sinh từ 15/12/2025.
3. Hộ kinh doanh: kiểm tra doanh thu thực tế so với ngưỡng 1 tỷ đồng và tình trạng sổ sách.

Bài viết mang tính tham khảo, thể hiện góc nhìn của Savafinlab. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hiện hành và trao đổi với chuyên gia trước khi áp dụng vào trường hợp cụ thể.